Góc nhìn kinh tế từ cú dứt áo ra đi của LeBron James: Lẽ ra đã có một thập kỷ hái ra tiền tại Miami Heat

Vào đúng ngày Pat Riley được Los Angeles Lakers vinh danh bằng một bức tượng khổng lồ, "người tiên phong" của lối chơi bóng rổ "Showtime" hào hoa đã có dịp suy ngẫm về thành công của mình với một thương hiệu NBA khác, cùng với một trong những cầu thủ vĩ đại nhất mọi thời đại.

Khi được hỏi về sự ra đi của LeBron James khỏi Miami Heat vào năm 2014, Riley đã chia sẻ những suy nghĩ của mình về sự kết thúc không chỉ của một giai đoạn thành công nhất trong lịch sử thương mại của Heat, mà còn là một trong những kỷ nguyên vĩ đại nhất mà NBA từng chứng kiến.

“Tôi đã nghĩ rằng việc có được bộ ba 'Big Three' (thuật ngữ chỉ ba siêu sao gom lại một đội, thường ngốn phần lớn quỹ lương của câu lạc bộ) — Dwyane [Wade], Chris Bosh và đặc biệt là LeBron [James] — sẽ là nền móng để chúng tôi xây dựng một vương triều.

Và thực sự nó đã diễn ra như vậy. Ý tôi là, 4 lần liên tiếp lọt vào Chung kết tổng, 2 chức vô địch thế giới. Đó là một chặng đường đáng kinh ngạc có khả năng sinh lời khổng lồ", huyền thoại Pat Riley nhớ lại.

“Với tư cách là một huấn luyện viên, và là người đã thực sự cân nhắc cách thức để xây dựng tập thể đặc biệt đó, tôi đã nhìn thấy một cấu trúc mà tôi nghĩ có thể kéo dài 8-10 năm. Nhưng tôi hiểu, như tôi đã nói trong bài phát biểu của mình, kinh doanh tại NBA cốt lõi vẫn là những bài toán lợi ích tàn nhẫn.

Cầu thủ có cơ hội để đến một nơi khác mang lại giá trị tốt hơn, cậu ấy đã đến Cleveland, vô địch ở đó, nên tôi không mong gì hơn ngoài những điều tốt đẹp nhất cho cậu ấy. Nhưng tôi sẽ ích kỷ một chút ở đây và nói rằng: Tôi ước mình có cậu ấy thêm 6-8 năm nữa. Điều đó sẽ cực kỳ tuyệt vời, nhưng chúng ta sẽ không bao giờ biết được. Đúng không?”

Những suy nghĩ của Riley càng khơi dậy sự tò mò về chuyện gì sẽ xảy ra nếu LeBron — người đang thi đấu mùa giải thứ 23 kỷ lục của NBA — ở lại Miami sau 4 năm gắn bó.

Thực tế, LeBron đã sử dụng "early termination option" (điều khoản cho phép cầu thủ đơn phương chấm dứt hợp đồng sớm để tìm kiếm bến đỗ mới có lợi hơn về mặt tài chính hoặc chuyên môn), và cuối cùng trở về đội bóng quê hương Cleveland Cavaliers.

Đến năm 2016, LeBron đã mang về chức vô địch NBA thứ ba cho cá nhân mình bằng cách dẫn dắt Cleveland giành danh hiệu duy nhất trong lịch sử CLB này, và cũng là chức vô địch thể thao chuyên nghiệp đầu tiên của thành phố kể từ năm 1964.

Nhưng trước dấu mốc lịch sử đó, LeBron, Wade và Bosh đã tạo nên thứ bóng rổ mãn nhãn nhất mà nhiều người hâm mộ từng được xem.

Khi bộ ba này hợp lực vào mùa hè năm 2010, họ đã vấp phải sự chỉ trích gay gắt từ nhiều người — những người than vãn về việc các siêu sao lạm dụng thị trường cầu thủ tự do để gom lại một chỗ nhằm săn lùng danh hiệu vô địch.

Yếu tố thị trường tự do là điểm mấu chốt trong trường hợp này. Bởi vì trước đó, các đội hình nòng cốt giành chức vô địch NBA thường được xây dựng tốn kém qua con đường "trade" (trao đổi cầu thủ) hoặc thông qua "draft" (kỳ tuyển trạch sinh viên/cầu thủ trẻ).

Hãy nghĩ đến Boston Celtics 2008 (Kevin Garnett và Ray Allen gia nhập cùng Paul Pierce), vương triều Chicago Bulls của Michael Jordan (tự đào tạo Jordan, Scottie Pippen qua kỳ draft), và ngay cả kỷ nguyên "Showtime" Lakers của chính Riley (chọn Magic Johnson, James Worthy qua draft, và mua Kareem Abdul-Jabbar qua trade).... 

Nhưng trong trường hợp của Miami, phiên bản Big Three của họ ban đầu bị chỉ trích bởi vì những ngôi sao tầm cỡ như LeBron và Bosh chủ động chọn sát cánh cùng một cầu thủ đang ở đỉnh cao phong độ như Wade đã tạo ra một sự dịch chuyển hệ tư tưởng.

Tuy nhiên, Riley — người đã giành 9 chức vô địch NBA trải dài qua các vai trò cầu thủ, trợ lý, huấn luyện viên trưởng và giám đốc điều hành — đã quá quen thuộc với những sự dịch chuyển này trong kinh doanh bóng rổ.

Từ năm 2010 đến 2014, nòng cốt Big Three đó đã làm khuynh đảo NBA và mang về những khoản doanh thu khổng lồ.

Trong giai đoạn đó, tỷ lệ chiến thắng 71,8% của Miami chỉ xếp sau San Antonio Spurs (74%), đồng thời biến họ trở thành CLB thứ ba trong lịch sử (sau Celtics của Bill Russell và Lakers của Riley) có 4 lần liên tiếp lọt vào Chung kết NBA.

Loạt trận chung kết năm 2011 sẽ mãi là một vết gợn khó quên với khoản đầu tư của Heat và cá nhân LeBron. Nhưng tất cả các bên đã bù đắp cho điều đó bằng cách giành chức vô địch liên tiếp vào năm 2012 và 2013, quãng thời gian chứng kiến LeBron ẵm trọn các danh hiệu MVP của mùa giải thường niên lẫn loạt Chung kết.

James vẫn là một trong 6 cầu thủ hiếm hoi trong lịch sử giành danh hiệu MVP Chung kết hai năm liên tiếp, với trung bình 28,1 điểm, 9,1 rebounds, 6,1 kiến tạo và 1,8 cướp bóng trong 46 trận đấu Playoffs sinh tử.

Trong mùa giải 2012-13, từ 3/2 đến 25/3/2013, Heat đã tạo ra chuỗi 27 trận thắng liên tiếp, san bằng kỷ lục về chuỗi thắng dài thứ hai trong lịch sử NBA. Thật trùng hợp, Riley cũng góp mặt trong đội bóng duy nhất sở hữu thành tích đỉnh cao hơn thế: Lakers mùa 1971-72, với 33 trận thắng liên tiếp.

Nhưng như Riley đã chia sẻ một cách thẳng thắn rằng "NBA là một môi trường kinh doanh khốc liệt", vì vậy khối tài sản Big Three này tan rã cũng chính vì những lý do kim tiền mà nó được hình thành.

Kể từ khi Riley và LeBron đường ai nấy đi, cả hai đều đã trải nghiệm lại bầu không khí của Chung kết NBA, bao gồm cả lần đối đầu trực tiếp vào năm 2020 trong khu vực cách ly (bubble) của giải đấu.

Riley hiện vẫn là chủ tịch phụ trách các chiến lược kinh doanh và chuyên môn của Miami Heat. Trong khi đó, LeBron — người giờ đây đã trở thành tay ghi điểm vĩ đại nhất lịch sử giải đấu và nắm giữ gần như mọi kỷ lục — đang cân nhắc bến đỗ tốt nhất để khép lại một sự nghiệp lẫy lừng.

Dù chúng ta sẽ không bao giờ biết được đế chế tài chính và chuyên môn đó sẽ lớn mạnh ra sao nếu LeBron giữ lại tài năng của mình ở South Beach, thì những chia sẻ của Riley đã chứng minh một điều: Khát khao được chứng kiến thứ bóng rổ độc đáo và vĩ đại nhất của người hâm mộ là hoàn toàn chính đáng, bất kể triết lý của bạn về việc các siêu sao liên minh qua thị trường tự do hay trao đổi thương mại là như thế nào.