Esports đã thay đổi, nhưng định kiến giới vẫn là rào cản vô hình

Trong những năm gần đây, Esports đã có nhiều bước tiến về tính đa dạng và cởi mở hơn. Cộng đồng ngày càng sẵn sàng lên tiếng khi chứng kiến các hành vi phân biệt đối xử. Tuy nhiên, những câu chuyện gần đây từ hai tuyển thủ "Colomblbl" Ève Monvoisin và Maya Henckel trong hệ sinh thái League of Legends cho thấy khoảng cách đến một môi trường thực sự bình đẳng vẫn còn rất xa.

Khi năng lực không còn là yếu tố quyết định

Tháng 3 vừa qua, Colomblbl tiết lộ cô từng bị từ chối gia nhập một đội tuyển chỉ vì là phụ nữ. Không lâu sau đó, Caltys cũng chia sẻ trải nghiệm tương tự: dù được đánh giá là lựa chọn tốt nhất cho vị trí thi đấu, cô vẫn bị loại vì lý do giới tính.

Những câu chuyện này nhanh chóng lan rộng trong cộng đồng và kéo theo nhiều chia sẻ tương tự từ các tuyển thủ khác, một lần nữa làm rõ một mô hình đã tồn tại từ lâu trong Esports: quyết định nhân sự không phải lúc nào cũng dựa trên năng lực chuyên môn.

 “Không phù hợp” – lớp vỏ của định kiến

Trong cả hai trường hợp, lý do loại bỏ không liên quan đến trình độ thi đấu mà xuất phát từ quan niệm rằng sự hiện diện của một nữ tuyển thủ có thể “ảnh hưởng đến môi trường đội”.

Cách lập luận này phản ánh vấn đề lớn hơn của chính môi trường xung quanh, bao gồm cả cách vận hành của đội ngũ huấn luyện và tổ chức. Tuy nhiên, hậu quả cuối cùng lại luôn thuộc về người bị loại khỏi cơ hội.

Trong thực tế, “không phù hợp” thường trở thành một cách diễn đạt gián tiếp cho những định kiến khó nói thẳng. Đây không phải hình thức phân biệt đối xử luôn thể hiện rõ ràng, mà thường xuất hiện dưới dạng đánh giá cảm tính, sự do dự trong quyết định hoặc những “ngần ngại không chính thức”.

Kết quả vẫn giống nhau: cơ hội không được phân bổ hoàn toàn dựa trên năng lực.

Khi định kiến xã hội hình thành từ rất sớm

Theo báo cáo “Global Power of Play 2025” của Entertainment Software Association, phụ nữ chiếm khoảng 48% tổng số người chơi game trên toàn cầu. Tuy nhiên, sự tham gia này không đồng nghĩa với việc họ được công nhận tương đương trong cộng đồng.

Các nghiên cứu từ Pew Research Center trước đó cũng cho thấy chỉ 6% phụ nữ chơi game tự nhận mình là “gamer”, so với 15% ở nam giới — phản ánh sự khác biệt kéo dài về mức độ tự tin và cảm giác thuộc về không gian này.

Nhiều yếu tố xã hội từ sớm góp phần tạo ra sự chênh lệch đó: nam giới thường được khuyến khích tiếp cận game như một sở thích chính đáng, trong khi nữ giới lại phải cân bằng với nhiều kỳ vọng khác về học tập, trách nhiệm gia đình hoặc định hướng nghề nghiệp “ổn định”.

Những khác biệt này không phải lúc nào cũng được thể hiện trực tiếp, nhưng ảnh hưởng lâu dài đến mức độ tiếp cận, thời gian luyện tập và sự tự tin khi bước vào môi trường cạnh tranh.

Esports giữa chuyển đổi và trì trệ

Ở cấp độ chuyên nghiệp, những cấu trúc này tiếp tục được tái tạo. Khi phần lớn tuyển thủ, huấn luyện viên và người ra quyết định đều là nam giới, việc phụ nữ bước vào môi trường này trở nên khó khăn hơn do thiếu hình mẫu và mạng lưới hỗ trợ.

Dù ngày càng có nhiều sáng kiến như giải đấu riêng cho các nhóm thiểu số giới hoặc các chương trình phát triển tài năng, những hệ sinh thái này cũng đồng thời cho thấy hạn chế của Esports hiện tại: cơ hội bình đẳng vẫn chưa được đảm bảo trong hệ thống chính.

Nhiều người làm việc trong ngành cũng thừa nhận sự tồn tại của các hình thức phân biệt đối xử “nhẹ” nhưng kéo dài — từ những lời đánh giá thiên kiến cho đến cách nhìn nhận không công bằng về năng lực.

Điều này tạo ra một vòng lặp: mỗi câu chuyện gây chú ý đều tạo ra tranh luận, nhưng sự quan tâm thường không kéo dài đủ lâu để tạo ra thay đổi mang tính hệ thống.

Vòng lặp quen thuộc của sự chú ý

Esports đang ở trạng thái vừa thay đổi vừa trì trệ. Những vấn đề về bình đẳng giới được thảo luận nhiều hơn trước, nhưng vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Mỗi lần một câu chuyện được lan truyền, cộng đồng lại thảo luận, phản ứng và kêu gọi thay đổi. Tuy nhiên, khi sự chú ý giảm xuống, vấn đề thường bị đẩy lùi để nhường chỗ cho những chủ đề khác.

Cho đến khi những phản ứng này được chuyển hóa thành hành động bền vững, Esports vẫn sẽ tiếp tục tiến lên — nhưng chưa đạt được tiềm năng thực sự của một môi trường cạnh tranh công bằng.