Khi lý tưởng Olympic đối đầu hệ sinh thái Esports - Vì sao IOC vẫn chưa thể “chốt đường đi”?

Khi Thế vận hội mùa đông Milano–Cortina 2026 đang đến gần, mối quan hệ giữa phong trào Olympic và thể thao điện tử vẫn rơi vào trạng thái lửng lơ. Dù Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) liên tục nhấn mạnh cam kết với Esports, dự án Olympic Esports Games (OEG) – được kỳ vọng là cột mốc lịch sử – lại đang bị đặt trong giai đoạn “Pause and Reflect” (Tạm dừng và đánh giá lại).

Sự rút lui của Ả Rập Xê Út khỏi vai trò đối tác chiến lược không chỉ làm chậm tiến trình tổ chức, mà còn phơi bày những mâu thuẫn mang tính căn bản: giữa lý tưởng Olympic và thực tế của một ngành công nghiệp do các công ty tư nhân nắm quyền chi phối.

Đổ vỡ từ thỏa thuận Ả Rập Xê Út: Không chỉ là câu chuyện tài chính

Cuối năm 2025, IOC chính thức chấm dứt thỏa thuận hợp tác kéo dài 12 năm với Ả Rập Xê Út – quốc gia từng được chọn làm chủ nhà Olympic Esports Games đầu tiên vào năm 2027. Theo IOC, nguyên nhân không đơn thuần nằm ở yếu tố chính trị hay “mức độ thoải mái”, mà xuất phát từ sự bất đồng về các giá trị cốt lõi của Hiến chương Olympic.

Quyết định này được đưa ra dưới thời tân Chủ tịch IOC, bà Kirsty Coventry, người kế nhiệm ông Thomas Bach vào tháng 3/2025. Một số báo cáo tiết lộ bà Coventry không thoải mái với định hướng trước đó của Olympic Esports Games và muốn tìm kiếm một mô hình đối tác mới phù hợp hơn với các giá trị Olympic lâu dài.

IOC yêu cầu mọi dự án Olympic Esports Games phải tuân thủ các nguyên tắc như bình đẳng giới trong vai trò lãnh đạo, điều khoản chống phân biệt đối xử (đặc biệt liên quan đến xu hướng tính dục), cũng như bảo đảm quyền tham dự bình đẳng của tất cả Ủy ban Olympic quốc gia. Những yêu cầu này được cho là không tương thích với mô hình quản trị đặc thù của Riyadh.

Bà Kirsty Coventry khẳng định đây là quyết định mang tính “tái cấu trúc nội bộ” hơn là một sự đổ vỡ chính trị. Tuy nhiên, bên cạnh bất đồng về giá trị, quá trình rút lui còn bị đẩy nhanh bởi căng thẳng nội bộ IOC, bao gồm cả khiếu nại đạo đức liên quan đến cựu Phó Chủ tịch Ser Miang Ng và xung đột lợi ích trong các dự án Esports Olympic.

Theo các nguồn tin trong ngành, phía Ả Rập Xê Út muốn một giải đấu mang tính thương mại cao, tốc độ triển khai nhanh (đẩy thời gian tổ chức từ năm 2025 thay vì 2027) và ít bị ràng buộc bởi các cấu trúc liên đoàn truyền thống của IOC. Thông qua Quỹ Esports World Cup (EWCF), quốc gia này khẳng định việc chấm dứt là "đồng thuận" để họ có thể tự do theo đuổi con đường riêng mà không phải điều chỉnh theo các giá trị truyền thống của phong trào Olympic.

Vấn đề cốt lõi: Olympic lý tưởng đối đầu Esports thương mại

Thách thức lớn nhất của Olympic Esports Games không nằm ở việc tìm địa điểm hay nguồn tài chính, mà ở mâu thuẫn mang tính cấu trúc giữa IOC và hệ sinh thái Esports toàn cầu. Trong khi Olympic vận hành dựa trên các liên đoàn quốc tế và mô hình thể thao phi lợi nhuận, Esports lại thuộc quyền sở hữu trí tuệ của các nhà phát hành game – những doanh nghiệp tư nhân có toàn quyền quyết định luật chơi.

Sự khác biệt này khiến IOC gặp khó trong việc xây dựng một khung quản trị thống nhất. Thực tế, các liên đoàn thể thao quốc tế được kỳ vọng đóng vai trò “đầu mối quốc gia” cho OEG lại đang ở những mức độ chuẩn bị rất khác nhau. Một số liên đoàn chủ động tiếp cận cộng đồng game, trong khi số khác gần như đứng ngoài cuộc.

Điều này khiến IOC chưa thể hình thành một mặt trận đủ mạnh để đàm phán trực tiếp với các “ông lớn” nắm giữ IP của những tựa game Esports hàng đầu như Riot Games, Valve hay Tencent.

Esports Nations Cup: Mô hình thay thế thực dụng

Trong khoảng trống mà Olympic Esports Games để lại, Ả Rập Xê Út nhanh chóng giới thiệu Esports Nations Cup (ENC) – giải đấu dự kiến tổ chức cuối năm 2026, quy tụ các đội tuyển quốc gia tranh tài ở 16 bộ môn khác nhau. Không bị ràng buộc bởi “tinh thần Olympic”, ENC lựa chọn cách tiếp cận trực diện: làm việc thẳng với các nhà phát hành để đưa vào những tựa game phổ biến nhất hệ sinh thái.

Danh sách ban đầu đã bao gồm Trackmania, Dota 2 và Mobile Legends: Bang Bang, với tiềm năng mở rộng sang các “bom tấn” như League of Legends, VALORANT hay Counter-Strike. So với các nội dung mang tính mô phỏng từng xuất hiện tại Olympic Esports Week 2023, ENC được xem là gần hơn với khái niệm “Esports thực thụ”.

Cách tiếp cận này phản ánh xu hướng chung của các sự kiện đa môn khu vực, điển hình là Asian Games – nơi Esports được trao huy chương chính thức, thậm chí mang lại đặc quyền như miễn nghĩa vụ quân sự tại Hàn Quốc.

Hàn Quốc và tham vọng trở thành chủ nhà Olympic Esports Games

Sau khi Ả Rập Xê Út rút lui, Hàn Quốc nổi lên như ứng viên sáng giá cho vai trò chủ nhà Olympic Esports Games đầu tiên, sớm nhất có thể vào năm 2027. Chính phủ Hàn Quốc đang triển khai chiến lược ở cấp quốc gia, với sự tham gia của nhiều bộ ngành, giới học thuật, các liên đoàn thể thao và đại diện ngành công nghiệp game.

Chủ tịch Ủy ban Olympic Hàn Quốc Ryu Seung-min coi đây là cơ hội lịch sử để gắn kết thể thao truyền thống và Esports. Trong khi đó, Hiệp hội Esports Hàn Quốc (KeSPA) cho rằng Olympic Esports Games không nên chỉ tổ chức một lần, mà cần được lặp lại nhiều kỳ để hoàn thiện mô hình và tạo tiền lệ.

Tuy nhiên, thách thức không chỉ nằm ở cấp độ quốc tế. Trong nước, Esports vẫn chưa hoàn toàn được nhìn nhận như một môn thể thao truyền thống, khiến KeSPA chưa thể trở thành thành viên chính thức của Ủy ban Olympic Hàn Quốc – điều kiện then chốt để dẫn dắt dự án.

Ngã rẽ của Olympic Esports Games

Theo truyền thông Hàn Quốc, IOC đã đưa việc thành lập Olympic Esports Games vào chương trình nghị sự chính thức, với khả năng được thảo luận tại kỳ họp IOC diễn ra trong khuôn khổ Milano–Cortina 2026. Dẫu vậy, con đường phía trước vẫn đầy dấu hỏi.

Olympic Esports Games đang đứng trước lựa chọn mang tính sống còn: hoặc kiên trì với các giá trị truyền thống và chấp nhận tiến trình chậm rãi, hoặc thích nghi sâu hơn với logic thương mại của Esports toàn cầu. Quyết định này không chỉ định hình tương lai của một sự kiện, mà còn xác định liệu Olympic có thể thực sự trở thành “mái nhà chung” cho thể thao điện tử hay không.

Ở thời điểm hiện tại, Olympic Esports Games vẫn là một ý tưởng lớn – nhưng chưa phải một mô hình hoàn chỉnh. Và có lẽ, chính giai đoạn tạm dừng này sẽ quyết định liệu giấc mơ Olympic của Esports có thể đi tiếp, hay sẽ rẽ sang một con đường hoàn toàn khác.