Nền kinh tế triệu đô trong đôi giày chạy bộ ở Việt Nam

Gần 9.000 vận động viên (VĐV) góp mặt, trong đó xấp xỉ 3.200 VĐV quốc tế với 80,2% trong số này bay đến từ nước ngoài để dự giải chạy marathon quốc tế Đà Nẵng cuối tuần qua.

Theo ban tổ chức, mùa giải năm nay mang về khoảng 142 tỷ đồng cho ngân sách thành phố (tức gần 5,4 triệu USD). Trong đó, những VĐV quốc tế đóng góp tới 94%, khoảng 135 tỷ (tương đương 5,1 triệu USD).

Cần lưu ý rằng nguồn thu này mới tính các chi phí vé máy bay, lưu trú và ăn uống, chưa bao gồm các khoản chi tiêu khác như mua sắm, dịch vụ vận tải và du lịch tại thành phố vốn đã quá nổi tiếng với những điểm thăm quan ấn tượng hàng đầu châu Á. 

Cũng trong tháng 3 này giải chạy việt dã lâu đời nhất lịch sử Việt Nam, Tiền Phong Marathon (TPM) 2026 sẽ diễn ra ở thành phố biển du lịch nổi tiếng khác là Nha Trang (Khánh Hòa). Kể từ khi mở rộng quy mô tổ chức, không bó buộc trong phạm vi "thành tích cao" dành riêng cho VĐV chuyên nghiệp mà đã tạo cơ hội cho VĐV bán chuyên, runners phong trào... tham gia, số lượng người đăng ký dự TPM liên tục tăng chóng mặt qua từng năm.

Riêng giải năm nay ước tính số lượng người đăng ký tham dự kỷ lục gần 15.000 người. Trung bình mỗi VĐV tham dự TPM 2026 bỏ ra từ 550 nghìn đến trên 1 triệu đồng tiền mua bib. Bên cạnh đó là con số dự báo từ 5-7 triệu đồng/người chi phí cho việc di chuyển tàu xe, lưu trú, ăn uống, du lịch và mua sắm... Hãy tưởng tượng xem riêng số lượng người xỏ giày chạy bộ ở TPM 2026 sẽ mang về nguồn thu ngân sách bao nhiêu cho địa phương?

Rõ ràng, sự phát triển của phong trào chạy bộ tại Việt Nam trong những năm gần đây không chỉ dừng lại ở một hoạt động thể thao rèn luyện sức khỏe, mà đã thực sự bùng nổ để hình thành nên một "nền kinh tế chạy bộ" (Running Economy) và du lịch thể thao (Sport Tourism) mang lại nguồn thu khổng lồ.

"Đại nhảy vọt" các giải chạy bộ

Quay trở lại giai đoạn từ năm 2019 trở về trước, nếu một giải chạy tầm cỡ thu hút được vài ngàn người là sự kiện hiếm hoi, chỉ đếm trên đầu ngón tay, thì bức tranh hiện tại trở nên hoàn toàn khác biệt

Từ chỗ chỉ có khoảng trên dưới 10 giải chính thức/năm, hiện nay Việt Nam có khoảng  50-60 giải marathon, bán marathon và siêu marathon (ultra trail) lớn được tổ chức mỗi năm. Lịch thi đấu trải dài gần như kín các tháng trong năm và phủ khắp các địa hình từ đồng bằng, đô thị (Hà Nội, TP.HCM), ven biển (Hải Phòng, Đà Nẵng, Nha Trang, Hạ Long, Phú Quốc) đến miền núi (Sa Pa, Mộc Châu, Măng Đen, Đà Lạt).

Gần như cuối tuần nào cũng có ít nhất một sự kiện diễn ra, trải rộng khắp 3 miền đất nước. Quy mô các giải chạy cũng tỷ lệ thuận với số lượng giải. Cột mốc 5.000 hay 10.000 người tham dự một giải chạy giờ không còn là điều hiếm gặp. Tính riêng trong năm 2023, hơn 35 giải chạy quy mô tầm cỡ đã thu hút khoảng 200.000 lượt người tham dự.

Bên cạnh không gian thi đấu, thời gian thi đấu cũng được mở rộng và "làm mới". Những giải chạy đêm (midnight marathon) trở thành đặc sản của các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM, dễ dàng thu hút hằng nghìn người tham gia.

Những thời khắc đặc biệt trong năm cũng được lựa chọn để tổ chức giải, ví như sự kiện uy tín và danh tiếng Bán marathon quốc tế Hà Nội (VIHM) đã ghi dấu ấn thành công với hằng nghìn runners xỏ giày háo hức chạy trong ngày đầu tiên của năm mới, ngày 1-1, trong 4 mùa tổ chức đã qua kể từ 2023. 

Và nếu tất cả những yếu tố trên là chưa đủ, cần phải đặc biệt lưu ý rằng sự phát triển nở rộ các giải chạy bộ tầm cỡ tại Việt Nam đã ghi những dấu ấn đầu tiên khi phát triển đúng nghĩa vượt ra khỏi biên giới quốc gia.

Trong năm 2024, chuỗi sự kiện giải Viettel Marathon tổ chức xuyên 3 nước Đông Dương gồm Lào - Việt Nam - Campuchia đã thu hút hằng chục nghìn người từ chính các nước tổ chức tham dự, bên cạnh số lượng đông đảo VĐV quốc tế khác góp mặt, tạo nên "dòng chảy dịch chuyển VĐV tham dự một chuỗi sự kiện marathon quốc tế" đầy ấn tượng.

Nền kinh tế triệu đô trong đôi giày chạy bộ ở Việt Nam

Khi mỗi runners xỏ chân vào đôi giày chạy và tham gia một giải chạy bộ, dù họ có ý thức được hay không, thì một thực tế không thể phủ nhận là "chính dấu giày của họ đang trực tiếp tham gia vào một hệ sinh thái kinh tế thể thảo hoàn hảo, nơi tạo ra giá trị kinh tế tới triệu đô hay thậm chí cả tỷ đô".

Ở quy mô toàn cầu, số liệu được nêu trong báo cáo Marathon 50 của Brand Finance, công bố giữa năm 2025, cho thấy 50 giải marathon lớn nhất thế giới tạo giá trị kinh tế 5,2 tỷ USD trong năm 2024, khi các thành phố đăng cai tổ chức đón hàng chục nghìn runner đến lưu trú, thăm quan, trải nghiệm.

Trong đó, giải marathon hiệu quả nhất thế giới là Chicago Marathon. Năm 2024, giải mang về 627 triệu USD. Bên cạnh đó, sự kiện này cũng hỗ trợ hơn 4.500 việc làm toàn thời gian và tạo ra khoảng 229 triệu USD thu nhập lao động cho thành phố.

Cùng với đó một phần lớn giá trị kinh tế đến từ chi tiêu du lịch. Theo các thống kê về marketing sự kiện, riêng chi tiêu du lịch liên quan đến Chicago Marathon 2024 đạt hơn 177 triệu USD, chủ yếu từ lưu trú, ăn uống và mua sắm của vận động viên và du khách. Giờ sự kiện marathon này thậm chí đang hướng đến cột mốc đạt... 1 tỷ USD trong vài năm tới.

Trở lại với Việt Nam, từ một môn thể thao mang tính cá nhân, chạy bộ đã vươn lên thành một phong trào cộng đồng khổng lồ phát triển rộng khắp, và như một xu thế chung với toàn cầu nó cũng tạo ra hệ sinh thái kinh tế thể thao trị giá hằng triệu đô la.

Thứ nhất, doanh thu trực tiếp từ công tác tổ chức giải ngày càng đạt những dấu mốc ấn tượng, bởi số lượng người đăng ký tham dự - cả trong nước lẫn quốc tế - gia tăng mạnh mẽ. Những runners tại Việt Nam hiện sẵn sàng chi trung bình từ trên dưới 1 triệu đồng đến 3 triệu đồng để mua bib chạy. Doanh thu từ bán bib có thể mang về 10-15 tỷ đồng với những giải chạy quy mô tầm cỡ.

Tất nhiên, song hành với những sự kiện thể thao quy mô lớn, với tệp khách hàng đa dạng về độ tuổi như các giải chạy bộ, việc thu hút tài trợ cũng mang lại nguồn thu đáng kể.

Các tập đoàn lớn, đặc biệt là khối ngân hàng (VPBank, Techcombank, Standard Chartered...) và các thương hiệu lớn (VinFast, Masterise Homes, Herbalife, Volvo...) sẵn sàng rót cả chục tỷ đồng để tài trợ danh xưng. Bởi hơn ai hết, họ hiểu rõ rằng hoạt động quảng bá thương hiệu sẽ đạt hiệu quả, hiệu suất tối đa ở một sự kiện thể thao kéo dài trong vài ngày, thu hút cả chục nghìn người, từ những VĐV đỉnh cao và nhiều cộng đồng runners phong trào đến từ nhiều tỉnh thành, nơi mà thành tích cá nhân còn gắn kết với giá trị cộng đồng, xã hội, thông qua những hình ảnh tiêu biểu như một gia đình hai ba thế hệ cùng tham gia chạy.

Thứ hai, bên cạnh dòng tiền doanh thu trực tiếp kể trên, mỗi giải chạy bộ còn tạo ra "cú hích khổng lồ" cho kinh tế địa phương thông qua du lịch thể thao. Sự dịch chuyển của cả vạn người đến một địa phương trong 2-3 ngày cuối tuần rõ ràng tạo ra tác động kinh tế vô cùng lớn, như đã nhắc đến sự kiện giải chạy Marathon quốc tế mới diễn ra ở Đà Nẵng, tại đầu bài này.

Tính ra, chi tiêu trung bình của một runner - thống kê từ Outbox cho thấy - khi tham gia giải chạy kết hợp du lịch dao động từ 5 - 10 triệu đồng/giải, chủ yếu tập trung vào lưu trú (2-3 đêm), ăn uống, vé máy bay/tàu xe, thăm quan...

Đáng nói hơn, địa phương tổ chức sẽ không chỉ đón thuần các runners. Thống kê cho thấy khoảng 70% runners đến từ các tỉnh thành khác hoặc quốc tế, khi tham gia giải chạy ở Việt Nam, và hơn 50% runners có gia đình hoặc bạn bè đi cùng.

Điều đó có nghĩa là nếu 10.000 runner đến dự một giải chạy thì có thể kéo theo 15.000 - 20.000 du khách đến địa phương. Họ sẽ tạo ra nhu cầu khổng lồ về vé máy bay, phòng khách sạn và dịch vụ ăn uống, thăm quan du lịch, mua sắm... trong 2-3 ngày cuối tuần.

Ví dụ thực tế một giải Marathon tầm cỡ ở Huế diễn ra ít ngày trong tháng 4/2025 đạt quy mô 12.000 VĐV, nhưng mang về đã mang về cho thành phố này 41.600 lượt khách lưu trú, tạo ra mức doanh thu du lịch 221 tỷ đồng. 

Xa hơn một chút, giải Marathon Quốc tế gắn với thương hiệu một ngân hàng lớn, diễn ra tại TP.HCM năm 2023 đã mang về cho nền kinh tế thành phố khoảng 4,37 triệu USD (tương đương gần 100 tỷ đồng) chỉ trong vài ngày diễn ra sự kiện.

Thứ ba, nếu mỗi giải chạy bộ là "lõi của sự kiện thể thao", không ngạc nhiên khi trong hệ sinh thái kinh tế mà sự kiện đó tạo ra, một chuỗi cung ứng bao gồm thị trường bán lẻ đồ thể thao, cung cấp sản phẩm dinh dưỡng thể thao và dịch vụ y tế thể thao cũng góp phần tạo ra dòng tiền doanh thu đáng kể.

Quy mô thị trường thiết bị chạy bộ tại Việt Nam (giày dép, quần áo, phụ kiện, thiết bị theo dõi sức khỏe...) đạt 220,90 triệu USD vào năm 2024 và sẽ duy trì tốc độ tăng trưởng hằng năm là 5,04% trong giai đoạn 2025-2033. 

Với các runners, từ cấp độ bắt đầu chạy hoặc đã chạy thường xuyên ở những giải marathon, chi phí bỏ ra đầu tư một đôi giày dao động từ trên 1 triệu đến khoảng 3,5 triệu đồng, và mỗi năm sẽ họ sẽ mua từ 2-3 đôi giày theo nhu cầu sử dụng. Thậm chí, việc một runners tập luyện thường xuyên sẵn sàng đầu tư sở hữu 3-4 đôi giày chạy cùng một lúc, để bổ trợ cho các bài tập khác nhau cũng không còn hiếm thấy.

Theo báo cáo từ IMARC Group, thị trường giày thể thao (athletic footwear) tại Việt Nam đạt giá trị khoảng 113,89 triệu USD vào năm 2024, sẽ duy trì tăng trưởng 4,8% đến năm 2033, trong đó giày chạy bộ chiếm thị phần doanh thu lớn nhất.

Cùng với những phụ kiện thi đấu thì thị trường sản phẩm dinh dưỡng và y tế cũng bùng nổ theo tỷ lệ tăng trưởng các giải chạy marathon và số lượng người tập luyện, thi đấu các giải chạy bộ tại Việt Nam.

Đặc biệt, nó phát triển theo xu hướng cá nhân hóa, tập trung vào các sản phẩm năng lượng cao (gel, thanh năng lượng, viên điện giải), hỗ trợ y tế (băng keo thể thao, bình xịt lạnh...), được sử dụng theo nhu cầu ngày càng chuyên nghiệp hóa của runners, không chỉ trong khi chạy mà còn cả trước thi đấu và trong quá trình hồi phục sau mỗi giải chạy.

Tương lai nào cho "nền kinh tế chạy bộ" Việt Nam?

Sự bùng nổ chóng mặt cả về số lượng lẫn quy mô các giải chạy bộ và giá trị "hệ sinh thái kinh tế chạy bộ" tại Việt Nam trong 5 năm qua đặc biệt ấn tượng. Nhưng liệu sự phát triển này đã tới ngưỡng bão hòa hay chưa, và còn dư địa, xu thế phát triển nào cho phong trào chạy bộ, các giải marathon nói chung tại Việt Nam trong giai đoạn 5-10 năm tới?

Thực tế thì cách thức tổ chức, vận hành, cùng mục tiêu tương lai nhắm đến ở nhiều giải chạy đã ít nhiều định hình tương lai phát triển mà chạy bộ Việt Nam hướng tới.

Điều đầu tiên phải kể đến đó là nỗ lực kết hợp hoàn hảo các giải chạy bộ vào du lịch thể thao tạo ra một một hệ sinh thái kinh tế thể thao gợi mở nhiều tiềm năng khai thác.

Cần nhớ rằng Việt Nam có khí hậu đa dạng bốn mùa, địa hình từ đồi núi, cao nguyên đến trung du, đồng bằng kéo ra tới bờ biển trải dài, cùng với đó là một loạt các di tích, di sản thiên nhiên thế giới, những thành phố du lịch nổi tiếng, cực kỳ thích hợp khai thác du lịch thể thao và đương nhiên những giải chạy bộ đa dạng, từ marathon đường bằng đến các giải chạy trail đường dài được tổ chức đã minh chứng cho thấy hiệu quả kinh tế mang lại.

Yếu tố đáng chú ý kế tiếp chính là quyết tâm nâng cao chất lượng, tiến đến chuẩn hóa việc tổ chức giải, từ đó đạt được sự công nhận chính thức tổ chức, liên đoàn, hiệp hội điền kinh châu lục và thậm chí là thế giới.

Chưa ai quên, năm 2023, ngay trong lần đầu tiên tổ chức giải Bán marathon quốc tế Việt Nam (VIHM) đã góp phần đặt những viên gạch nền móng đầu tiên cho quyết tâm xây dựng "ngôi nhà chạy bộ phong trào chuyên nghiệp tại Việt Nam".

VIHM 2023 là giải chạy bộ đầu tiên được Hiệp hội điền kinh châu Á (AAA), cơ quan quản lý bộ môn điền kinh cấp cao nhất châu lục cấp phép tổ chức.

VIHM cũng là giải chạy bộ đầu tiên khi đó có đường đua được đo đạc, xác nhận đạt chuẩn bởi chuyên gia của Hiệp hội Marathon Quốc tế (AIMS). Và trong ngày thi đấu của giải có quan chức kỹ thuật từ AAA tham gia điều hành, giám sát.

Cùng với đó, VIHM cũng giới hạn số lượng bib bán ra để duy trì quy mô VĐV tham gia phù hợp với hệ thống đường chạy trong nội đô Hà Nội, từ đó đảm bảo chất lượng và hình ảnh giải đấu ở mức cao nhất có thể.

Sau VIHM, tháng 10 năm ngoái giải Marathon quốc tế Di sản Hạ Long đã trở thành giải chạy bộ đầu tiên tại Việt Nam được Liên đoàn Điền kinh Thế giới (World Athletics) cấp Nhãn Giải chạy bộ thuộc hệ thống của Liên đoàn - World Athletics Label Road Race ("Nhãn Thế giới").

Bên cạnh những giải uy tín kể trên, những giải chạy tầm cỡ khác thuộc hệ thống Techcombank Marathon, VNE Marathon, Standard Chartered Marathon Di sản Hà Nội..., cũng góp phần chuẩn hóa công tác tổ chức và để chạy bộ phong trào Việt Nam ngày càng chuyên nghiệp hóa, qua đó nâng cao vị thế, danh tiếng, sức hút cũng như chất lượng giải.

Sẽ không ngạc nhiên nếu các đơn vị tổ chức giải chạy bộ Việt Nam quyết tâm nhắm đến những tiêu chuẩn cao hơn, như giải nhãn Elite, nhãn Vàng, và đỉnh cao là nhãn Bạch kim như Chicago Marathon, London Marathon, Berlin Marathon hay Tokyo Marathon... Bởi đó là cách thức giúp đưa chạy bộ Việt Nam lên bản đồ thế giới và cũng chính là động lực để thúc đẩy sâu rộng, bền vững sự phát triển phong trào tập luyện và thi đấu chạy bộ ở trong nước.